Brood & Rozen gaat vreemd

Voor de virtuele expo Brood & Rozen gaat vreemd nodigden we bevriende erfgoedinstellingen uit om bijzondere stukken uit hun eigen collectie te delen die volgens hen resoneren met de betekenis van de legendarische slogan achter de naam van het tijdschrift: ‘We want bread and we want roses too’.

Sinds het begin van de twintigste eeuw staat die krachtige leuze wereldwijd symbool voor sociale rechtvaardigheid. Brood verwijst naar het recht op eerlijke lonen en bestaanszekerheid. Rozen staan voor alles wat het leven meer maakt dan enkel overleven: cultuur, natuur, onderwijs, schoonheid, vrijheid en gelijkwaardigheid. Samen drukken ze een verlangen uit naar een waardig en rechtvaardig bestaan. Een streven dat vandaag nog even relevant is als toen.

Brood & Rozen gaat vreemd brengt dankzij de enthousiaste medewerking van tal van erfgoedinstellingen een veelstemmige selectie van objecten, beelden, documenten en verhalen samen.

CAVA – het Centrum voor Academische en Vrijzinnige Archieven – bezorgde ons een reeks sprekende beelden van verzet, die elk op hun eigen manier getuigen van engagement en maatschappelijke betrokkenheid. Van indringende foto’s van betogingen tot een aangrijpende en aanklagende cartoon van GAL.

CAVA - Studenten van de VUB op de antirakettenbetoging in 1985

Foto van studenten van de Vrije Universiteit Brussel op de nationale antirakettenbetoging van 20 november 1985.

Archief De Moeial. (Collectie CAVA, VUB FOTO2258_11)

In de jaren 1980 brachten de zogenaamde antirakettenbetogingen heel wat mensen op de been. Burgers protesteerden massaal tegen het stationeren van Amerikaanse raketten op Belgisch grondgebied en meer algemeen tegen de nucleaire bewapeningswedloop die aan de gang was. In andere West-Europese landen vonden gelijkaardige protesten plaats. De nationale antirakettenbetoging van 23 oktober 1983 behoort tot vandaag tot de grootste betogingen ooit in België. Ze wist niet minder dan 400.000 mensen te mobiliseren. Andere grote nationale betogingen volgden in 1985 en 1987. 

De studenten van de Vrije Universiteit Brussel lieten zich niet onbetuigd, betoogden mee en rapporteerden erover in het studentenblad De Moeial. Deze foto maakt deel uit van een fotoreportage gemaakt op de nationale antirakettenbetoging van 20 oktober 1985. Op de foto zien we studenten die meestappen onder een zelfgemaakte Moeial/VUB-vlag. Het beeld verscheen in de derde jaargang van De Moeial, sinds 1983 en tot vandaag gepubliceerd door een onafhankelijke studentenredactie.  

CAVA digitaliseerde zowel De Moeial als de afzonderlijke foto’s die in het blad verschenen of in functie ervan genomen werden.

Tekening over armoede van politiek tekenaar Gerard Alsteens (GAL), 1981.

Archief GAL. (Collectie CAVA, GAL03236.)

Een arbeider, met de wereldbol als hoofd, buigt terneergeslagen voorover. Naast hem ligt een lege portemonnee. Politiek tekenaar GAL, nom de plume van Gerard Alsteens (°1940), toonde zich in zijn lange carrière veelvuldig als kritisch, sociaalbewogen en begaan met thema’s zoals ongelijkheid en armoede. Zijn tekeningen verschenen in tijdschriften zoals De Nieuwe, Toestanden, Knack (waar hij nog steeds wekelijks een tekening publiceert), werden gebundeld en worden regelmatig tentoongesteld. Behalve voor de gedrukte pers leverde GAL ook tekeningen voor campagnes van organisaties zoals Oxfam, Humanistische Jongeren of de International Confederation of Free Trade Unions (ICFTU). 

Deze tekening verscheen op de cover van het tijdschrift The Unesco Courier van oktober 1981, dat de ondertitel The Disinherited: the plight of the least developed countries droeg. 

Meer dan 4000 tekeningen van Gerard Alsteens werden door CAVA gedigitaliseerd en doorzoekbaar gemaakt. Lees hier meer.

Foto van de betoging van het Onafhankelijkheidsfront op 25 november 1944, uit de collectie van Aloïs Gerlo.

Archief Aloïs Gerlo. (Collectie CAVA, FOTO10371_2)

In de woelige nadagen van de Tweede Wereldoorlog was Brussel meermaals het decor van grote betogingen, zoals deze aangevuurd door de verzetsgroep Onafhankelijkheidsfront/Front de l’Indépendance op 25 november 1944. Dit snapshot van de betoging capteert de energie en de spanning van het moment. We zien mensen door elkaar lopen in het Warandepark, met op de achtergrond de zijvleugels van het parlementsgebouw. Sommigen lijken te bukken of te vluchten, mogelijk voor gendarmeriekogels. 

Het einde van de oorlog was een delicaat moment voor het Onafhankelijkheidsfront, dat onder meer gewapend verzet gepleegd had. Veel militanten, in belangrijke mate uit communistische hoek, hadden hun twijfels bij de maatregelen van de nieuwe overheid. Deze was naar hun oordeel enkel uit op het herwinnen van de controle en het terugbrengen van de vooroorlogse maatschappijorde. Niet iedereen was meteen bereid wapens in te leveren en opnieuw als gewone burger in de pas te lopen.

Aloïs Gerlo (1915-1998), die in 1969 de eerste rector van de Nederlandstalige Vrije Universiteit Brussel zou worden, was een van deze militanten, net als enkele andere figuren uit de pioniersjaren van de VUB. De foto van 1944 maakt deel uit van zijn archief en werd recent aan CAVA geschonken. 

Bekijk de beelden van dichterbij

---

CAVA verzamelt, bewaart en beheert het erfgoed en het archief van de vrijzinnig-humanistische gemeenschap in Vlaanderen en Brussel en van de Vrije Universiteit Brussel (VUB).

Naar de website van CAVA