De Eenheidswijk of tuinwijk Boeksveldplein in Wilrijk
(Collectie VAi - Collectie Vlaamse Gemeenschap)
De Eenheidswijk werd gebouwd naar aanleiding van de woningnood na de Eerste Wereldoorlog en is een van de oudste tuinwijken van Antwerpen. Ze ligt aan de Eenheidstraat, Uitspanningstraat, Gallaitlaan, Boeksveldstraat en Boeksveldplein in Wilrijk. De wijk werd gerealiseerd door het huurdercoöperatief Eenheid.
Tuinsteden waren in oorsprong een Engels idee om een leefomgeving te creëren voor de ideale harmonieuze samenleving. Het beoogde geplande zelfredzame steden met collectieve voorzieningen en veel groen los van de moederstad. In België werd de tuinwijk gezien als woonoplossing na de Eerste Wereldoorlog. Het idee werd echter vaak afgezwakt tot geplande stadsuitbreiding met aandacht voor beplanting en verzorging van de publieke ruimte. Het huurderscoöperatief Eenheid werd opgericht in 1922 door de Algemene Centrale Antwerpen. De oprichting van deze en andere huurderscoöperatieven kaderde in de nasleep van de huisvestingswet van 1919. Hierin werd bepaald dat niet alleen arbeiders konden genieten van financiële steun, maar dat elke werknemer wiens loon onder een maximumgrens lag, beroep kon doen op een premie en gunstige leenvoorwaarden. Zo gingen diverse lagere bedienden zich groeperen in werknemersverenigingen met als ambitie de bouw van tuinwijken.
Na de aankoop van een geschikt bouwterrein in Wilrijk, ging het coöperatief Eenheid via een openbare prijsvraag op zoek naar een architect. De wedstrijdjury was samengesteld op basis van de beroepsverenigingen van de belanghebbenden. Vanaf 1923 werden diverse types eengezinswoningen gerealiseerd door verschillende architecten. Zo ontwierp Eduard Van Steenbergen in 1926 vijftien arbeiderswoningen in de Uitspanningstraat in opdracht van een "groep huizenbouwers" van de Minerva-fabriek. De uiterst eenvoudige gevels met gekoppelde portalen vertonen qua indeling een sterke verwantschap met het kleine huizentype in de Unitas-Tuinwijk in Deurne. Het modernistische appartementsgebouw aan de Uitspanningstraat 47 is een ontwerp van Alfons Francken uit 1931. Dezelfde architect was na de Tweede Wereldoorlog ook verantwoordelijk voor de vervanging van de vernielde woningen aan het Boeksveldplein en de Uitspanningstraat door een reeks eigentijdse wooncomplexen met 24 appartementen.
Stand Sociale Werken op de Antwerpse wereldtentoonstelling van 1930
(Collectie VAi - Collectie Vlaamse Gemeenschap)
In 1930 ontwierp architect Eduard Van Steenbergen in opdracht van de Algemeene Federatie van Vakbonden de stand van hun Sociale Werken op de Antwerpse Wereldtentoonstelling. De betimmering in Finse berk, de fraaie glas-in-loodramen en de stijlvolle inrichting en meubilering gaven het geheel een modern uitzicht. Voor de aankleding deed de architect ook beroep op bevriende Antwerpse kunstenaars. Beelden van Albert Poels en wandschilderingen van Lode Seghers luisterden de stand op.
In de expositieruime konden de bezoekers kennis maken met de sociale werken van onder meer de Algemeene Diamantbewerkersbond, de Havenarbeidersbond en de Federatie van Onderlinge Bijstand. Centraal stonden gezondheid, huisvesting, sociale zekerheid en vorming.
De bekende Nederlandse architect Piet Kramer was vol lof over het ontwerp van de stand: “Gezegende kunstenaar E. Van Steenbergen. Mijn bewondering voor uwe prachtige stand tentoonstelling Antwerpen. Voorwaarts, de schoonheid dienen!”
---
VAi, het Vlaams Architectuurinstituut, onderzoekt en documenteert architectuur, stedenbouw en de gebouwde omgeving, en deelt die kennis actief met het publiek.
