Sociale bewegingen

Amnesty International Vlaanderen, en vele van haar pioniers, hebben archiefstukken, documenten en audiovisueel materiaal toevertrouwd aan Amsab-ISG. Op basis hiervan en aan de hand van een aantal eigen interviews biedt deze pagina een inkijk in het ontstaan, de groei en de groeipijnen in de eerste decennia van Amnesty International, die in 2026 haar 65-jarige bestaan viert. We leggen hierbij de focus op Amnesty International Vlaanderen.

We brengen de pioniersjaren in beeld aan de hand van interviews met de pioniers van Amnesty International, of met de mensen die hen hebben gekend. Zo kunnen we een glimp opvangen van de personen die aan de wieg stonden, van hun motieven en sociaal engagement. In de eerste jaren zijn de belangrijkste inhoudelijke en organisatorische fundamenten vastgelegd, zeg maar het karakter van de organisatie, die tot op vandaag mee de werking en strategie bepalen.

De stichting van Amnesty International vindt plaats in Londen en de start is officieel 8 oktober 1961. Op die dag werd de beslissing genomen tot het oprichten van een permanente organisatie om Benensons "Appeal for Amnesty" te bestendigen. Het verhaal begint immers bij het verschijnen van Peter Benensons artikel "The Forgotten Prisoners" in de Britse krant The Observer, waarin hij zijn Appeal for Amnesty lanceert. Een eerste vergadering in Londen volgt op 28 mei 1961.  

Al vanaf het beginjaar 1961 zijn Vlamingen betrokken bij de activiteiten en de uitbouw van de organisatie. Dat is dus lang voor de officiële oprichting van een Belgische sectie van Amnesty International in 1973, en de latere opsplitsing in 1977 in een Vlaamse en een Franstalige sectie. De betekenis van Amnesty International Vlaanderen voor de pioniersjaren van de internationale moederorganisatie is uitzonderlijk interessant. Het is het engagement van de Vlaamse pioniers dat hier verder in de schijnwerpers wordt gezet. Wie meer wil lezen over de internationale ontwikkelingen kan terecht bij Making Amnesty International van Michelle Carmody, dat de activisten belicht die Amnesty International wereldwijd uitbouwen tussen 1961 en 2001.

In een eerste rubriek belichten we twee internationale pioniers omdat zij uitzonderlijke contacten hadden met de Vlaamse pioniers: oprichter Peter Benenson en Martin Ennals, de eerste betaalde secretaris-generaal. Een tweede, derde en vierde rubriek laten getuigen aan het woord over de Vlaamse protagonisten van de beweging in de jaren 1960. De volgende rubrieken belichten achtereenvolgens het ontstaan van de eerste duurzame lokale Amnesty-groepen, het zogenaamde mandaat van Amnesty International en de belangrijkste campagnes, de financiële onafhankelijkheid en samenwerking met andere organisaties, de rol van de pers, en tot slot een bekroning in de vorm van de Nobelprijs voor de Vrede.

Het ontstaan in 1961, de aanvankelijke groei en de enigszins moeizame beginperiode van Amnesty International kunnen niet los gezien worden van de politiek-maatschappelijke context rond mensenrechten. In de naoorlogse periode en in de geest van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van 1948 worden een aantal verdragen gesloten rond mensenrechten, maar ook instellingen en organisaties opgericht die de nieuwe waarden en normen zullen omkaderen. Zoals andere mensenrechtenbewegingen in de jaren 1960 en 1970 wordt Amnesty International gerekend tot de nieuwe sociale bewegingen, en zoekt ze een plaats in het maatschappelijke middenveld. Met acties en in samenwerking met andere drukkingsgroepen tracht ze de publieke opinie en het overheidsbeleid te beïnvloeden. 

Amnesty International kent geen gemakkelijke start na haar oprichting in 1961. Er komen al snel afdelingen in een aantal buurlanden, maar veel van deze landelijke secties ervaren een dipje in de werking in de jaren 1960 en ook het internationaal bestuur in Londen moet na tien jaar een nieuw elan vinden. Kenmerkend voor de vernieuwde organisatie was het leunen op basisgroepen. Het was groeien met vallen en opstaan. Een nieuw soort middenveldorganisatie, stevig democratisch gestoeld en met internationale ambitie kreeg langzaam vorm.

In de loop van jaren 1960 komt er een internationaal secretariaat in Londen tot stand en worden de doelstellingen duidelijker afgebakend.

Peter Benenson was als puber al zeer sociaal gedreven en zijn opleiding als jurist bracht hem nog dichter bij het bestrijden van alle vormen van onrecht en het verdedigen van alle mensenrechten. Dat zijn moeder bevriend was met Eleanor Roosevelt is daarenboven wellicht ook niet vreemd aan zijn maatschappelijke bewogenheid. 

Met Amnesty International was Peter Benenson niet aan zijn proefstuk toe. Hij zette zich voor de jaren 1960 al actief in op diverse domeinen van mensenrechten. Uit een korte biografie van zijn sociaal activisme onthouden we zijn verdediging van vakbondsmilitanten in het fascistische Spanje van de jaren 1950, zijn ondersteuning van advocaten in Grieks Cyprus en zijn bijdrage tot het sturen van waarnemers voor de mensenrechten naar Zuid-Afrika en Hongarije. Het oprichten van een brede, onafhankelijke en wereldwijde mensenrechtenorganisatie was een logische verderzetting van zijn engagement. Het allereerste secretariaat van Amnesty is in de pioniersjaren gehuisvest in de kelder van Benensons kantoor in Mitre Court, in het centrum van Londen. 

De mythe rond de oprichting van Amnesty International toont de diepe bewogenheid van advocaat en activist Peter Benenson. 

Naast de mythe zijn er de feiten, maar vooral ook de impact. Getroffen door de arrestatie van twee Portugese studenten die een toast uitbrachten op de vrijheid publiceerde Peter Benenson samen met vrienden een vlijmscherp artikel in The Observer op zondag 28 mei 1961. Het artikel ging over gevangenen omwille van kwesties rond geweten en politieke overtuigingen en het was meteen een oproep: een Appeal for Amnesty! En die oproep werd ruim gehoord en gevolgd.

Het artikel krijgt een zeer grote respons. Enkele weken later, op 22 en 23 juli 1961, vond in Luxemburg een internationale vergadering plaats met deelnemers uit onder meer Frankrijk, Duitsland, België, Ierland en Groot-Brittannië. Er werden afdelingen opgericht in Zwitserland en Griekenland. Nog voor het jaareinde toonde ook Australië belangstelling en werd in New York een voorlopig comité opgericht.

Als stichter en grote bezieler van Amnesty Internationaal blijft Peter Benenson jarenlang actief en hij heeft een speciale betekenis gegeven aan de kaars als symbool van licht in de duisternis.

In een interview in 1994 legt Peter Benenson uit hoe hij tot de beslissing kwam om actie te ondernemen voor gewetensgevangenen en waarom hij wereldwijd verzet voor ogen had.

Peter Benenson wist veel mensen te inspireren en te activeren, waaronder in Vlaanderen Herman Todts, Louis Kiebooms en Hendrik Verjans. Deze toen nog jonge mannen vonden elkaar in de Vlaamse beweging, de politiek en in hun wens om amnestie te bekomen voor aan de collaboratie verwante maar geweldloze daden.

Amnesty maakt in de tweede helft van de jaren 1960 internationaal een moeilijke periode door. Maar uit de crisisjaren, of misschien wel dankzij de crisis, wordt in de jaren 1970 een sterke internationale organisatie uitgebouwd. Dat is het werk van Martin Ennals, een man met internationale ervaring in leidinggevende functie van niet-gouvernementele organisaties. 

In 1968 wordt Martin Ennals de eerste secretaris-generaal van Amnesty International. Voordien was hij algemeen secretaris van de Anti-Apartheidsbeweging en de National Council for Civil Liberties in Groot-Brittannië. Een man met politieke ervaring, maar ook met ervaring in het omgaan met grote organisaties. Martin Ennals is de eerste bestuurder binnen Amnesty International die zijn aandacht voornamelijk richtte naar het internationale werkterrein.  

Martin Ennals richt zich expliciet tot een bredere groep activisten. Daarin verschilt hij op verschillende punten van mening met Benenson. De laatste is sterk geïnspireerd door het universalisme van de mensenrechten, dat wil zeggen mensenrechten zijn ondeelbaar en gelden voor iedereen. Martin Ennals daarentegen wil een brug slaan tussen linkse en liberale overtuigingen en zich meer internationaal richten op gebeurtenissen in de voormalige gekoloniseerde wereld. Het internationalisme van de late jaren 1970 verklaart mee de grote doorbraak van de kwestie van de mensenrechten, ook binnen Amnesty International. Een aantal feiten ondersteunen de groeiende interesse voor mensenrechten: de aanslepende Vietnamoorlog, de coup van Augusto Pinochets in Chili, en de Amerikaanse president Jimmy Carter die van mensenrechten een kernpunt van zijn beleid maakt. Mensenrechten waren voordien eerder een marginaal fenomeen naast de echte staatszaken. 

De meer traditionele Amnesty-taken worden onder leiding van Martin Ennals uitgebreid met nieuwe initiatieven, waaronder de "Urgent Actions". Zo kan een breder publiek worden bereikt en de werkmethodes worden geperfectioneerd. Eveneens onder leiding van Ennals is ook het Amnesty European Office opgericht om de mensenrechten ook op Europees niveau op de politieke agenda te zetten. Het Amnesty Bureau van de Europese Instellingen richt zich op besluitvormers in de Europese Unie en de Raad van Europa met het oog op het beschermen van mensenrechten. 

In een interview uit 2025 vertelt Willy Laes, de eerste officiële voorzitter van Amnesty International Vlaanderen, over de belangrijke rol van Martin Ennals bij de uitbouw van Amnesty International. 

In Vlaanderen is de interesse voor de nieuwe organisatie in 1961 deels christelijk en deels Vlaams geïnspireerd. De pioniers van de jaren 1960 vinden elkaar in het Verbond van het Vlaams Verzet (VVV), een katholiek geïnspireerde organisatie. Het VVV ijverde in de jaren 1950 voor amnestie of amnestiërende maatregelen voor de collaborateurs van de Tweede Wereldoorlog, vooral dan voor hen die geen geweld hadden gebruikt en die zij als ‘gewetensgevangenen’ zagen. 

Vanaf eind jaren 1960 - en zeker na de gebeurtenissen van mei 1968 - groeit er binnen Amnesty International steeds meer belangstelling voor linksere en eerder socialistische maatschappijvisies. Amnesty International Vlaanderen gaat in 1961 vas start met Herman Todts, Louis Kiebooms en Hendrik Verjans als protagonisten, die samen met Peter Benenson ook internationaal een belangrijke spelen. 

Al in de eerste jaren van Amnesty zijn er intensieve contacten tussen Belgen en Britten, en in het bijzonder met Benenson. De contacten waren niet alleen in functie van het werk voor Amnesty. Getuigenissen wijzen op een zeer goede verstandhouding tussen Kiebooms en Benenson. Benenson ontmoette verschillende keren Kiebooms, bij de laatste thuis of in Antwerpen, in een aantal gevallen met Herman Todts erbij. Naar aanleiding van het congres in Male (zie verder) bezocht Benenson samen met de echtparen Kiebooms en Todts Vlaanderen. In Brugge waren ze te gast voor een diner op het bisschoppelijk paleis. De hulpbisschop was overigens een broer van mevrouw Kiebooms.

Een vroege internationale bijeenkomst van de jonge organisatie vond plaats in België op 28 september 1962. Op de vergadering in het kasteel van Male nabij Brugge waren meer dan zestig deelnemers aanwezig die drie dagen vergaderden rond het thema van hulp aan de vervolgden van de wereld. De delegaties kwamen uit veertien landen: België, Groot-Brittannië, de Verenigde Staten, Australië, Sri Lanka, Cuba, Duitsland, Frankrijk, Griekenland, Luxemburg, Ierland, Nederland, Zuid-Afrika en Zweden. Er waren ook waarnemers van elf organisaties, waaronder de Raad van Europa, de Internationale Commissie van Juristen, en de Liga van de Rechten van de Mens. In het BRT-journaal van 29 september 1962 werd kort verslag gedaan met beelden van het congres Hulp aan de vervolgden van Amnesty International in het slot van Male in Brugge. We zien brochures van Amnesty International en auto’s met nummerplaten uit verschillende landen. Een buitenbeeld van het slot van Male zoomt in op een raam van het kasteel, de aanwezigen op het congres, de sprekerstafel en toehoorders. We zien een toespraak van Kamerlid Kiebooms. 

In de verdere jaren 1960 worden de initiatiefnemers in beslag genomen door professionele verantwoordelijkheden en nemen de activiteiten voor Amnesty International af. Er is ook geen directe opvolging. Van de Vlaamse pioniers blijft Herman Todts het langst actief binnen de Belgische sectie van Amnesty International. In september 1977 verschijnen dan de statuten van Amnesty International Vlaanderen in het staatsblad. Herman Todts tekent mee de statuten. Louis Kiebooms intussen blijft ook in de jaren 1970 steun verlenen, onder meer wanneer hij als lokale politicus ervoor zorgt dat ook Amnesty International een beroep kan doen op gesubsidieerde alternatieve tewerkstelling.

Herman Todts studeerde geschiedenis en politieke en sociale wetenschappen aan de Rijksuniversiteit Gent. Omdat hij aan het einde van de oorlog hulp verleend had aan een bevriende student die in de collaboratie actief was geweest, verloor hij kort na de oorlog voor enige tijd zijn burgerrechten. Later was hij actief in het bedrijfsleven, en nog later legde hij zich toe op de politiek. Daarnaast kwam hij vooral in de belangstelling als kroniekschrijver van de naoorlogse Vlaamse Beweging. Hij was ook actief in het Verbond van het Vlaams Verzet, en zijn streven naar amnestie bracht hem op het pad van Peter Benenson.

Herman Todts zocht contact met Peter Benenson na het lezen van het artikel "The Forgotten Prisoners" en was vooral getroffen door het idee van amnestie voor gewetensgevangenen. Het was zijn overtuiging dat heel wat mensen die tijdens de oorlog steun aan de collaboratie hadden gegeven, dit enkel "vanuit een opinie of overtuiging" hadden gedaan, zonder zelf geweld te gebruiken. Dat waren in zijn ogen dan "gewetensgevangenen" zoals de forgotten prisoners. Door het contact met Peter Benenson werd Todts actief betrokken bij de oprichting van Amnesty International, samen met prominenten zoals Sean McBride, Lois Kiebooms, Nicolas Jacob, Hajo Wandschneider en Bent Knudsen. 

Samen met de andere Vlaamse pioniers Kiebooms en Verjans, woont Todts in 1962 de tweede internationale vergadering van Amnesty bij, gehouden in het kasteel van Male. Op die vergadering krijgt Amnesty haar definitieve naam, Amnesty International. De baseline blijft an international movement for freedom of opinion and religion, zoals reeds besloten op de vorige AI-meeting in juli 1961. In het AI-jaarverslag van 1965 wordt Herman Todts als hoofdcontactpersoon voor België genoemd. Todts is internationaal zeer actief, op conferenties en vergaderingen in Londen, Berlijn en Hamburg. Hij is ook aanwezig op de internationale Raad in Scheveningen, de meeting in Straatsburg, en het overleg met de Raad van Europa op de Europa-dag op 5 mei 1966. Herman Todts neemt in 1966 nog samen met Louis Kiebooms deel aan de internationale vergadering in Kopenhagen. Maar ook op Vlaams niveau en aan de basis is Todts actief. Hij richt een eerste lokale groep op die enkele jaren actief blijft en werkt voor gevangenen in Spanje, Cuba en Columbia. Er worden regelmatig brieven en kaarten verstuurd. Werken voor een gevangene betekende naast het aanschrijven van autoriteiten ook eventueel ondersteuning indien nodig. Het engagement van Herman voor Amnesty International wordt losser op het moment dat hij zich meer en meer politiek engageert. 

Louis Kiebooms was tijdens de Tweede Wereldoorlog een katholieke weerstander en overleefde een concentratiekamp. Na de oorlog werd hij lid van het Verbond van het Vlaams Verzet, en als volksvertegenwoordiger was hij een prominente pleitbezorger voor de mildering van de repressie. Kiebooms – zelf slachtoffer van het Nazisme – veroordeelde uiteraard de collaboratie, maar het ging volgens hem dikwijls om opiniedelicten, om politieke of culturele ideeën. Hij pleitte niet voor amnestie in de betekenis van kwijtschelding van straf maar voor "amnestiërende maatregelen". Hij kwam op voor amnestie voor niet-gewelddadige delicten, op manifestaties waar ook partijgenoot en medelid van het Verbond van het Vlaams Verzet, Herman Todts, aan deelnam. Louis Kiebooms werkte mee aan vele initiatieven ten gunste van oorlogsslachtoffers. Een rol die niet altijd in dank werd aangenomen en ook binnen de Vlaamse Beweging vaak werd gecontesteerd.

In de VRT-reeks Kinderen van het Verzet getuigt dochter Bernadette Kiebooms over de strijd voor amnestie van haar vader en de hevige reacties vanuit de Vlaamse Beweging. Bernadette Kiebooms schreef ook mee aan het boek Louis Kiebooms, christendemocratisch journalist en politicus: Vijf jaar politieke gevangene en voorvechter van de amnestiegedachte. De strijd voor amnestiërende maatregelen na de Tweede Wereldoorlog was de rechtstreekse aanleiding voor Louis Kiebooms om contact te zoeken met Peter Benenson. 

In 1961 was Louis Kiebooms samen met andere Vlaamse pioniers en met de Britse jurist Peter Benenson een van de initiatiefnemers van Amnesty International. Zijn werk was activistisch en organisatorisch. De biografie van Louis Kiebooms beschrijft hoe deze al in 1961 Benenson ontmoet en deelneemt aan de allereerste internationale vergadering in Luxemburg. Kiebooms werd zo ook een van de voornaamste protagonisten van de oprichting van een Belgische afdeling. Ook bij de tweede internationale conferentie van Amnesty, waar ook de naam definitief werd vastgelegd als Amnesty International, speelde Kiebooms een belangrijke rol. Kiebooms vormde samen met Todts en Verjans een belangrijk team in de uitbouw van de organisatie van Amnesty International. 

Alhoewel zeer christelijk en gedreven door de hoop op amnestiërende maatregelen hadden de pioniers van de jaren 1960 ook al oog voor de nood aan neutraliteit op politiek vlak en openheid van Amnesty International voor andersdenkenden.  

Louis Kiebooms was voor en tijdens de oorlog hoofdredacteur van de Gazet van Antwerpen, en na de oorlog actief lid van het Verbond van het Vlaams Verzet. Later werd hij politiek actief als CVP-gemeenteraadslid, burgemeester van Wilrijk en volksvertegenwoordiger. Kiebooms gebruikte zijn politieke invloed voor Amnesty International. Over de ledenwerving in Vlaanderen getuigde Bernadette Kiebooms in een interview met Bram De Scheemaeker. In de eerste plaats was er belangstelling in kringen van het Vlaams verzet. Verder kregen de activiteiten en de internationale congressen van Amnesty International heel wat publiciteit, niet in het minst in de vorm van krantenartikels zoals in de Gazet van Antwerpen waar Kiebooms hoofdredacteur was. Kiebooms sprak ook zijn politieke contacten aan in het parlement, en kon al eens een minister overtuigen om aan een lezing mee te werken. Ook later, toen Louis Kiebooms niet meer actief was binnen de organisatie van Amnesty International, bleef hij aanspreekbaar voor logistieke ondersteuning.

Bij de eerste Vlaamse contacten met Amnesty International was ook Hendrik Verjans betrokken. Verjans was actief in de Vlaamse beweging en kende Louis Kiebooms en Herman Todts. Hendrik Verjans was een ambtenaar in het Belgisch parlement. Er is over zijn betrokkenheid wel minder geweten dan over de andere pioniers. 

De bijdrage van Verjans zou vooral gelegen zijn in administratieve werkzaamheden. Verjans vervulde zowat de rol van secretaris van de prille organisatie. Hij zorgde ervoor dat de informatie van het internationale vlak doorstroomde naar de leden, hij bereidde contacten met de pers voor en hielp mee de internationale bijeenkomsten te organiseren. Naar verluidt werkte Hendrik Verjans eerder op de achtergrond, maar zijn secretariaatswerk maakte het andere werk door Todts en Kiebooms haalbaar binnen hun drukke activiteiten.

Er is ook het verhaal dat Verjans een bijdrage leverde aan het ontwerp van de kaars in de prikkeldraad, intussen een icoon van Amnesty International. Verjans zou voor een ontwerp hebben gezorgd, aldus een verhaal in de krant De Morgen naar aanleiding van de veertigste verjaardag van Amnesty International. De officiële versie schrijft het idee toe aan Benenson. Het symbool zelf, de kaars met prikkeldraad, zou van de hand zijn van de bevriende Britse kunstenares Diana Redhouse. De bijdrage van Verjans gaat wellicht niet verder dan het idee om een kaars als symbool te nemen, nadat Benenson op de proppen kwam met het Chinese spreekwoord: "Het is beter een kaars aan te steken dan de duisternis te vervloeken" (naar Lao Tse). Diana Redhouse combineerde twee herkenbare beelden. De kaars staat voor het doel van de organisatie: licht werpen op de politieke gevangenen en zich inzetten om de gevangenen hoop te geven op een eerlijk proces en waar mogelijk vrijlating. Prikkeldraad staat voor het onrecht van onterechte gevangenschap. Het logo is in 1963 ontworpen en in dat jaar voor het eerst als Amnesty-kerstkaart gebruikt.

Eind de jaren 1960 en vooral in de jaren 1970 krijgt Amnesty International in Vlaanderen een tweede adem en wordt de organisatie uitgebouwd. Na een eerste en eerder officieuze voorzitter, Hanneke Verploeg, wordt Amnesty International Vlaanderen een aparte sectie en krijgen de structuren vorm onder het voorzitterschap van Willy Laes. De amnestiekwestie steekt nog af en toe de kop op, maar de organisatie wordt duidelijk divers en internationaler. 

Hanneke Verploeg neemt eind de jaren 1960 de draad weer op, na een moeilijke start in de beginjaren 1960 en de officiële stopzetting in juli 1968 van Amnesty International in Vlaanderen. Ook een groep jongeren in Brussel zet zich aan het schrijven. Beide initiatieven betreffen schrijfacties die vooral gevoed worden door de Nederlandse sectie, zonder dat het echte adoptiegroepen worden. De jongeren, met juriste Marijke Wesseling als secretaris, krijgen hun informatie ook rechtstreeks van het secretariaat in Londen. In het Franstalige landsgedeelte steunt de Liga voor Mensenrechten een adoptiegroep, die eveneens haar informatie rechtstreeks van Londen krijgt. Hanneke blijft nog jaren actief betrokken bij Amnesty International Vlaanderen, was de eerste officieuze voorzitter toen er nog geen eigen Vlaamse sectie was.

Willy Laes sluit begin de jaren 1970 aan en neemt in 1974 nationale verantwoordelijkheden op. In 1977 verhuist het secretariaat onder zijn initiatief naar Leuven en wordt het professioneel uitgebouwd, eerst met vrijwilligers en later met betaalde krachten. Willy is voorzitter van 1978 tot 1984, en blijft tot zijn overlijden in 2025 een actief lid van Amnesty International Vlaanderen met zeer verschillende verantwoordelijkheden in de loop van de jaren. 

Hanneke en Willy en ook de volgende voorzitters zijn van uiteenlopende politieke overtuigingen, maar over de thema's van Amnesty International zijn ze het eens.

De heropstart van Amnesty International in Vlaanderen in de jaren 1970 staat los van de eerste activiteiten in de jaren 1960, en heeft ook een ander karakter. De amnestiekwestie komt nog wel ter sprake, maar niet op initiatief van de nieuwe generatie pioniers. Integendeel, de organisatie richt zich nu volop op gewetensgevangenen en mensenrechtenschendingen wereldwijd. Het zijn de nieuwe leden die sporadisch de amnestiekwestie op de agenda willen zetten, maar het thema wordt telkens afgeblokt. De Vlaamse sympathisanten van Amnesty International in de jaren 1970 hebben zeer diverse achtergronden, zowel levensbeschouwelijk als politiek.

Vooral in de jaren 1970 kent Amnesty International in Vlaanderen een spectaculaire groei, zoals ook wereldwijd de interesse sterk groeide. De toenemende globalisering en de dekolonisatieprocessen verscherpen de aandacht voor het Globale Zuiden en verhogen de interesse bij een breder publiek. Wereldwijd en ook in Vlaanderen staan progressieve professionals op om zich te engageren voor ngo's, niet-gouvernementele organisaties. 

Op 6 september 1973 wordt een officiële Belgische sectie opgericht van Amnesty International. De samenwerking tussen de Vlaamse groepen en de Franstalige groepen verloopt eerder stroef. De cultuur en het karakter van de initiatieven verschillen. In de daaropvolgende jaren werken de Nederlandstalige en de Franstalige afdeling van Amnesty België vrijwel onafhankelijk van elkaar, op uitzondering van de internationale vergaderingen waar zij als één sectie moeten optreden. De soms moeilijke communicatie en samenwerking leidde tot nieuwe statuten en de oprichting van twee gescheiden vzw's in 1977. 

Hanneke Verploeg heeft zich sterk ingezet om een afzonderlijke Vlaamse sectie te krijgen. Er is veel overtuigingskracht nodig want men is op het secretariaat in Londen sterk voorstander van het principe van een sectie per land. Pas later onder de tweede voorzitter, Willy Laes, komt er professionalisering. Laes laat een secretariaat laat uitbouwen met studenten, BTK’ers en gewetensbezwaarden, en zorgt voor de juridische afwikkeling. De statuten van een nieuwe en afzonderlijke vzw, Amnesty International Vlaanderen, verschijnen in het Staatsblad op 14 februari 1978.

Hanneke Verploeg-De Nooij start in 1968 op vraag van Amnesty International Nederland in Vlaanderen met een schrijfgroep, en later ook een klein secretariaat. Zij wordt daarom beschouwd als de eerste, toen nog officieuze, voorzitter van Amnesty International Vlaanderen (1974-1978). 

Hanneke Verploeg is de vrouw van een Nederlandse ambtenaar bij de Europese instellingen in Brussel. In de jaren 1960 is het haar volgens de Belgische wet verboden om betaald te werken. Naast haar gezin zoekt zij daarom een zinvolle tijdsbesteding. Via Nederlandse kranten komt ze op de hoogte van de toen relatief nieuwe organisatie Amnesty International. In Nederland kende Amnesty International een eerste start begin de jaren 1960 en het werd een officiële sectie in 1968. Als Hanneke in een Nederlandse krant een artikel over Amnesty International leest waarbij ook een oproep staat om actief iets te doen, raakt ze onmiddellijk geboeid. 

Samen met vriendinnen van de Nederlandse Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerk in Brussel worden gezamenlijke schrijfacties opgezet. Hanneke krijgt hierbij veel steun van de Nederlandse sectie, vooral hun tijdschrift Wordt Vervolgd is een bron van informatie, inspiratie en actie. Voor praktische ondersteuning kan soms ook beroep worden gedaan op een Franstalige groep in België. Maar samenwerking is niet altijd evident, de culturele verschillen zijn groot. Deze Franstalige groep van Amnesty International heeft sterke banden met de Ligue des Droits de l'Homme, een mensenrechtenorganisatie in Franstalig België.

In 1971 worden ook scholieren actief, met Marijke Wesseling als trekker, die Amnesty International breed willen gaan promoten. De groep rond Hanneke Verploeg en de groep scholieren beginnen, na eerst een tijdje apart te hebben gewerkt, meer en meer samen te werken. Er wordt in het prille begin van de tweede start van Amnesty International een kantoortje gedeeld bij de Liga voor Mensenrechten. De belangrijkste taken in het begin zijn het opstellen en vertalen van brieven, informatie doorspelen aan de groepen, helpen bij het zoeken naar fondsen, en uiteraard het voorbereiden van de algemene vergadering.

Begin jaren 1970 groeit in Vlaanderen de behoefte aan informatie en wordt het prille secretariaat regelmatig gevraagd om lezingen over de thema’s van Amnesty International. Een eerste infoavond vindt plaats in Geraardsbergen, waar enkele jongeren zeer enthousiast reageren. Op de affiche staat een case uit Rusland, hetgeen de aandacht trekt van de BOB, een inlichtingendienst van de politie. Hanneke Verploeg mag het nadien dan ook gaan uitleggen: neen, Amnesty International is geen Russische duikboot en al zeker niet staatsgevaarlijk! De infoavond kent succes: in Geraardsbergen gaat een groepje jongeren actief meewerken. 

Hanneke Verploeg is officieus voorzitter van de Vlaamse afdeling van Amnesty International België van 1974 tot 1978 en blijft nog lang daarna actief lid van het Bestuur van Amnesty International Vlaanderen. Ze is blijvend erevoorzitter van Amnesty International Vlaanderen.

Willy Laes is de eerste officiële voorzitter van de vzw Amnesty International Vlaanderen, van 1978 tot 1984. Amnesty International Vlaanderen werd mede onder zijn initiatief in 1977 een aparte sectie van Amnesty International. Willy heeft, samen met anderen, de structuren uitgewerkt waarbinnen de mensenrechten konden verdedigd worden. Zo kon zich in Vlaanderen een zelfstandige sectie ten volle ontplooien. Het organisatorische talent en de uitzonderlijk grote maatschappelijke betrokkenheid van Willy waren hierbij van groot belang. 

Reeds tijdens zijn kindertijd groeit bij Willy Laes een sociaal engagement, mede gevoed door zijn thuissituatie en schoolomgeving. Zijn ouders zorgen twee jaar lang mee voor de opvang van Hongaarse studenten, en zijn leerkrachten scherpen in hem een kritische geest. Willy is vooral ook een prototype van de naoorlogse generatie. Hij was bij de betogingen tegen de oorlog in Vietnam en vaste deelnemer aan protesten eind jaren 1960. De keuze voor een opleiding geschiedenis om als leerkracht aan de slag te gaan was evident. Daarbovenop engageerde hij zich ook in de vakbond en werd actief binnen het ACOD, de afdeling van de socialistische vakbond ABVV voor de openbare diensten. Als hij door het lezen van Wordt Vervolgd, het ledenblad van Amnesty International Nederland, in contact komt met deze relatief nieuwe organisatie kiest hij resoluut: hier wil hij voluit voor gaan! 

Willy richt samen met andere sympathisanten de Amnesty Werkgroep Leuven op, die direct heel actief wordt met fondsenwerving, lezingen en andere activiteiten. Al vrij snel krijgt de groep een heel belangrijke case, wat hun enthousiasme nog aanwakkert. Het is een nieuwe werkvorm, de zogenaamde Urgent Actions van Amnesty International. Het gaat om een Braziliaanse professor en vakbondsman, Luis Rossi, door het regime opgepakt en verdwenen. De acties van de jonge Amnesty-groep in Leuven kennen succes. Luis Rossi komt vrij en kan naar België vluchten. Willy en Luis houden er een levenslange vriendschap aan over. 

In de jaren 1970 en 1980 wordt op initiatief van Willy een meer professioneel secretariaat uitgebouwd. Willy geeft lezingen over heel Vlaanderen, richt talrijke mensenrechtenwerkgroepen op en ligt mee aan de basis van het European Office van Amnesty International. Dit laatste is van uitzonderlijk belang. Het is een tijd waar belangrijke internationale handelsafspraken worden gemaakt, zoals de Lomé-akkoorden tussen Europese en Afrikaanse landen. Daarin wordt helaas niet gesproken over mensenrechten. Samen met Martin Ennals, de eerste internationale secretaris-generaal van Amnesty International in Londen, ijvert Willy Laes voor een afdeling bij de Europese Unie die het nodige lobbywerk kan leveren om mensenrechten op de sociaaleconomische en politieke agenda te zetten.

Het allereerste kantoortje eind de jaren 1960 bevindt zich op een zolderkamertje in Brussel en telt maar een kleine ploeg vrijwilligers. Hanneke Verploeg is de trekker en coördinator, alles op vrijwillige basis.  

Tijdens de jaren 1970 zijn er regelmatig spanningen tussen Amnesty-leden, vrijwilligers op het secretariaat en het bestuur. De structuur van de organisatie ligt nog niet in een duidelijke plooi en dat zorgt voor discussies over verantwoordelijkheden en conflicten over de te wensen evolutie. In 1977 is er een belangrijke discussie over de keuze tussen een horizontale of een verticale organisatiestructuur. Willy Laes, voorstander van de laatstgenoemde optie, wint de discussie en verhuist het secretariaat naar Leuven. Pas na de verhuis krijgt het secretariaat een professionele vorm, mede dankzij de studenten en andere vrijwilligers die zich daarvoor in de studentenstad kunnen vrijmaken. 

Alhoewel er in Vlaanderen vrij snel een Amnesty-secretariaat wordt opgericht zal het toch tot 1980 duren vooraleer er een betaalde directeur kan worden aangeworven. Met een eigen directeur en secretariaat wordt de professionalisering van Amnesty International Vlaanderen in de jaren 1980 definitief ingezet. 

Het kantoortje in Brussel dat door vrijwilligers gerund wordt en waarvoor Hanneke Verploeg de grootste verantwoordelijkheid en zorg draagt, wordt door de groei van de beweging in de jaren 1970 te klein. Het is Willy Laes die het secretariaat verhuist naar Leuven waar studenten kunnen worden ingeschakeld als vrijwilligers en toevallig geeft ook de stijgende werkloosheid Amnesty een duwtje in de rug. De toenmalige tewerkstellingsplannen, en vooral het Bijzonder Tijdelijk Kader (BTK), zorgen mee voor de eerste permanente krachten. Vanaf april 1978 zijn er vier vaste medewerkers. Een benefietdag in het kader van de Argentinië-actie tijdens de Wereldbeker voetbal in dat land, laat toe om het allereerste loon te kunnen uitkeren. In dat jaar komt ook de eerste gewetensbezwaarde burgerdienst vervullen op het secretariaat.

Annie Andriessen heeft filosofie gestudeerd en heeft al enige ervaring met vorming in de sociaal-culturele sector wanneer ze in 1980 door iemand binnen haar netwerk attent gemaakt wordt op een vacature bij Amnesty International. Het gaat meteen om de eerste betaalde functie als algemeen secretaris bij de nog jonge Amnesty International Vlaanderen.  

Op het moment dat Annie start als secretaris bestaat de functie van directeur nog niet. Zij heeft al doende de weg gebaand en die rol uitgetekend. Er is de praktische en administratieve kant die het grootste deel van de job in beslag neemt, maar daarnaast ook people management en operationele taken binnen de contouren van het beleid. 

Bij de aanvang in 1980 werken er al enkele betaalde krachten in een BTK-statuut, alsook enkele gewetensbezwaarden en vrijwilligers. De taakverdelingen liggen nog niet goed vast en de toestand is eerder chaotisch. Annie zet vooral in op meer gewetensbezwaarden en op een betere omkadering voor vrijwilligers. Vrijwilligers krijgen een heus contract te ondertekenen, wat de ernst van de opdracht moet onderlijnen. De directeur interviewt de vrijwilligers met enkele gerichte vragen: "Wat wil je? Hoelang kan je werken? Hoeveel tijd? Wat kan je?" En op die basis wordt een plaatsje in het team gecreëerd. Tot op vandaag werken er talrijke vrijwilligers op het secretariaat en is er een reserve aan sympathisanten oproepbaar voor acties en ondersteuning van activiteiten. 

De samenwerking op het secretariaat verloopt na een tijdje relatief vlot, zeker na de verhuis van de Blijde Inkomstraat naar een groter pand in Leuven in de Erasme Ruelensvest. Het zijn adressen die bij veel toenmalige studenten nog zeer bekend in de oren klinken. 

Op vlak van taakverdeling tussen secretariaat en bestuur zijn er bij de start best wel nog wat spanningen. Het is duidelijk dat de rollen en taakverdeling nog niet zijn uitgeklaard. Het is in die periode dat er thematische commissies opgericht worden en de verantwoordelijkheden en vertegenwoordigingen vastgelegd.   

Zo is de directeur automatisch lid van de commissie internationaal beleid. Deze commissie heeft als taak om de International Council Meeting (ICM) voor te bereiden en eventueel te organiseren als gastland. Er is altijd een gekozen voorzitter van de commissie, maar het praktische werk komt bij het secretariaat terecht. De leden van de commissie komen uit de lokale groepen en de werking wordt aangestuurd vanuit het internationaal secretariaat, volgens de thema’s. De besluiten en aanbevelingen van de commissie worden dan ter goedkeuring voorgelegd aan de jaarlijkse algemene vergadering. 

Er wordt ook een commissie fondsenwerving opgericht want de grote internationale campagnes vereisen meer geld dan wat met leden- en groepsbijdragen kan samengebracht worden. Ook hier is de directeur een vast lid. Grote fondsenwervingscampagnes gebeuren in samenwerking met de Franstalige sectie in België en daar komen culturele verschillen vaak boven water. Vlamingen werken gestructureerder, maken afspraken en houden zich eraan. De Franstalige sectie komt wel tot afspraken, maar die worden niet altijd nageleefd.  

Een speciale plaats neemt de samenwerking met de lokale groepen in. Amnesty International heeft een specifiek organigram waarbij lokale groepen, meer dan individuele leden, de dragende structuur zijn. Het secretariaat heeft de taak om de groepen te voorzien van actiedossiers en informatie over campagnes. Het secretariaat is het aanspreekpunt als groepen extra informatie van het internationaal secretariaat willen opvragen. Binnen het secretariaat is dat de taak van de groepenafdeling, een afdeling die lang geleid is geweest door Toon Van den Brempt. Toon is voor de groepen het bekende gezicht van Amnesty. Hij zorgt voor een vertaalslag van de acties naar de groepen, acties en richtlijnen die door het internationaal secretariaat worden aangemaakt. Daar komt ook vorming bij en het oprichten van nieuwe groepen. Naast algemene meer administratieve taken staat het secretariaat ook in voor financiën en communicatie met de pers. 

Het organigram van het secretariaat wordt geënt op bovengenoemde taken en onder de vaste directeur uitgebouwd tot afdelingen: ICM of internationaal beleid, lokale groepen, en verder vorming, fondswerving, pers, algemene zaken en financiën.